Groei en stagnatie (1948-1972)

Bij haar debuut bij de Tweede-Kamerverkiezingen van 1948 behaalde de VVD met Oud als lijsttrekker acht zetels. De VVD trad toe tot het kabinet-Drees/Van Schaik, samen met onder andere de PvdA. In zijn hoedanigheid van partijvoorzitter en fractievoorzitter groeide Oud al snel uit tot de politiek leider van de VVD. Onder zijn straffe leiding vertoonde het zeteltal van de VVD tot aan het einde van de jaren vijftig een opgaande lijn. Het aantal Tweede-Kamerzetels steeg tot negentien in 1959 (waarbij bedacht moet worden dat in 1956 het aantal Tweede-Kamerzetels werd uitgebreid van 100 naar 150). Van 1952 tot 1959 zat de VVD in de oppositie. Daarna namen de liberalen - met uitzondering van de jaren 1965-1967 - tot 1973 deel aan de regering. In 1963 was Oud teruggetreden. Hij werd opgevolgd door E.H. Toxopeus, die later plaats maakte voor W.J. Geertsema. In de periode 1963-1971 stagneerde de groei van de VVD. Bij de Tweede-Kamerverkiezingen in deze jaren bleef de partij op zestien à zeventien zetels steken.

Electorale doorbraak (1972-1986)

Mede als gevolg van maatschappelijke veranderingen als ontzuiling, deconfessionalisering en individualisering brak er in de jaren zeventig weer een tijd van uitbundige groei aan. Deze zou duren tot 1982 en werd in 1971 ingeluid met het aantreden van H. Wiegel als partijleider, in plaats van Geertsema. Onder zijn aanvoering sleepte de VVD bij de Tweede-Kamerverkiezingen van 1972 22 zetels in de wacht. Wiegel voerde scherpe oppositie tegen het kabinet-Den Uyl en werd daarvoor in 1977 beloond met 28 zetels. De VVD vormde aan het einde van 1977 een regering met het CDA, waarvan Wiegel vice-premier werd. De regeringsdeelname bleek electoraal niet bevorderlijk voor de liberalen. In 1981 gingen er twee Kamerzetels verloren en de VVD belandde weer in de oppositie. Wiegel verliet de partijpolitiek en gaf de leiding over aan E.H.T.M. Nijpels. Door het spoedige ontslag van het tweede kabinet-Van Agt (bestaande uit CDA, PvdA en D66), dat slechts zo'n negen maanden regeerde, werd Nijpels onverwacht snel voor de leeuwen geworpen. De jeugdige lijstaanvoerder wist echter bij de Tweede-Kamerverkiezingen in het najaar van 1982 36 zetels te behalen. De VVD ging opnieuw met het CDA regeren, met R.F.M. Lubbers als premier. Samen met de christen-democraten poogden de liberalen de collectieve sector terug te dringen. Bezuinigingen en de afslanking van de welvaartsstaat waren het parool.